İsrail İstanbul'daki Tabletin Peşinde: Siloam Yazıtı Nedir, İsrail İçin Neden Önemli?

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Kudüs’te katıldığı bir toplantıda 1998’de dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz’dan İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde bulunan Siloam Yazıtı’nı talep ettiğini söyledi. Netanyahu, o dönem İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olan Recep Tayyip Erdoğan nedeniyle eserin İsrail’e verilmediğini öne sürdü. 

NETANYAHU SİLOAM YAZITI İÇİN ERDOĞAN’I HEDEF GÖSTERDİ 

Netanyahu, 1998’de dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz’a yazıtı istediğini, hatta “Osmanlı eserlerinden istediğiniz birini alın, Silvan Yazıtı ile değişelim” teklifinde bulunduğunu anlattı. Ancak teklif reddedildi. Ret gerekçesinin ise Erdoğan’ın liderlik ettiği seçmen kitlesinin tepkisi olduğu öne sürüldü. 

OSMANLI ESERLERİNDEN BİRİNE KARŞILIK SİLVAN YAZITI TEKLİFİ 

Netanyahu, 1998'de eski başbakanlardan Mesut Yılmaz ile aralarında geçen bir diyalogu da naklederken Yılmaz'dan Osmanlı devleti döneminde Kudüs'te bulunan ve İstanbul'a getirilen Silvan Yazıtı'nı istediğini belirterek, "Müzelerimizde binlerce Osmanlı eseri var. İstediğin birini seç, Silvan Yazıtı ile değiştirelim." teklifinde bulunduğunu aktardı. 

Netanyahu, konuşmasının devamında "Bay Erdoğan, bu (Kudüs) bizim şehrimiz, sizin değil. Her zaman bizim şehrimiz olacak. Bir daha tekrar bölünmeyecek." ifadelerini kullandı. 

2700 YILLIK SIR: İSRAİL’İN DEFALARCA İSTEDİĞİ 'ŞİLOAH YAZITI' İSTANBUL’DA 

Tarihin en önemli Yahudi yazıtı olarak kabul edilen Şiloah (Siloa) Yazıtı tam 143 yıldır İstanbul’da. Kudüs’te keşfedilen ve Kral Hezekiya döneminin su tüneliyle ilişkilendirilen bu 6 satırlık yazıt, Osmanlı toprağında bulunmasının ardından 1882’de “çalınmasın” diye İstanbul’a getirilmişti. Kudüs tarihi için önemli bir olay olan ve İncil'de birden fazla kez bahsedilen su tünelinin nasıl kazıldığını anlatan yazıtın bulunma tarihi 1880'lere dayanıyor.  

1880'de Kudüs'teki Siloam Tüneli'nde bulunan ve ardından İstanbul'a getirilen tabletteki yazıt İbrani Kutsal Kitabı'nda anlatılan Kral Hizkiya'nın M.Ö. 8. yüzyılda Kudüs'e su temini çabasına kanıt sunması açısından önemli görülüyor.  

Siloam yazıtı İsrail tarafından sadece bir arkeolojik buluntu olarak değil Yahudilerin Kudüs'teki tarihi, kültürel ve dini köklerinin binlerce yıl önceye dayandığının kanıtı olarak gösteriliyor ve İsrail tarafından "modern Yahudi devletinin tarihsel meşruiyetini" destekleyen bir unsur olarak sunuluyor. 

Bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde sergilenen yazıt, yıllardır İsrail tarafından Türkiye’den talep ediliyor. 1998’de Netanyahu’dan, 2007’de Kudüs Belediye Başkanı’na, son olarak 2022’de İsrail Cumhurbaşkanı Herzog’a kadar birçok isim defalarca istemesine rağmen Türkiye reddetti. 

SOSYAL MEDYADA GÜNDEM OLDU 

Netanyahu’nun bu iddiası kısa sürede sosyal medyada geniş yankı buldu. Konu üzerine Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu açıklama yaptı. 

AFYONCU: TABLETLE İLGİLİ FARKLI GÖRÜŞLER DE VAR 

Tarihçi Erhan Afyoncu X hesabından yaptığı değerlendirmede Şiloah yazıtının Türkiye'de bulunan Yahudi tarihiyle ilgili 3 önemli yazıttan en önemlisi olduğunu kaydetti. 

Fenike Alfabesi'yle yazılan tabletin 1880'de Kudüs'teki Şiloah Tüneli'nin duvarında bulunduğunu aktaran Afyoncu, tabletteki 6 satırlık yazıtın M.Ö. 8. yüzyılda Kudüs'ün dışında Kidron Vadisi'nde bulunan Gihon kaynağındaki suyun yaklaşık 500 metrelik bir kanalla şehirde inşa edilen Şiloah Havuzu'na yönlendirilmesini anlattığının iddia edildiğini ifade etti. 

Afyoncu, ancak bu yazıtın tarihiyle ilgili farklı görüşlerin de bulunduğunu belirterek, "Şiloah yazıtı çıkarılırken kırıldı. 1882'de İstanbul'a Müze-i Hümayun'a gönderildi. Bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ndedir" dedi. 

Yahudi bilim insanlarının yazıtın Türkiye için önemli olmadığını iddia edip, değişik argümanlar ileri sürerek İsrail'e verilmesi yönünde ortam oluşturmaya çalıştığını savunan Afyoncu, İsrailli yöneticilerin de tableti Türkiye'den pek çok defa talep ettiğini hatırlattı ve şunları kaydetti: 

"1998'de Netanyahu Başbakan Mesut Yılmaz'dan yazıtı istedi, kabul edilmedi. 2007'de Kudüs Belediye Başkanı Uri Lupoliansk, Türkiye'nin İsrail Büyükelçisi Namık Tan'dan yazıtı talep etti. Reddedildi. En son ise 2022'de İsrail Cumhurbaşkanı Herzog Türkiye'ye geldiğinde yazıt gündeme geldi. Yetkililer bu hususun söz konusu bile edilemeyeceği cevabını verdiler." 

Afyoncu, bu yazıt 1882'de İstanbul'a geldiğinde Kudüs'ün Osmanlı toprağı olduğunu hatırlatarak, "Kendi toprağımızdan çalınmasın diye başkentteki imparatorluk müzesine getirmiştik. O dönemde İsrail diye bir devlet de yoktu" dedi. 

TABLETTE NE YAZILI? 

İbranice'nin en erken örneklerinden biriyle kaleme alınan yazıtın metni, tünelin yapım sürecini anlatıyor. Bazı kısımları çıkartılırken hasar alan tabletteki metnin Türkçeye çevirisi ise şöyle: 

"[…] tünel […] ve bu, tünelin hikâyesidir. İşçiler hâlâ kazmalarını kaldırırken, her biri diğerine doğru çalışıyordu ve hâlâ üç arşınlık bir mesafe kazılmayı beklerken, birinin sesi diğerine seslendi, çünkü kayada sağ tarafta bir çatlak vardı […]. Ve buluşma gününde, taş kesiciler birbirine doğru vurdu, kazma kazmaya. Ve su, kaynaktan havuza, bin iki yüz arşın boyunca aktı ve taş kesicilerin başlarının üzerindeki kayanın yüksekliği yüz arşındı."