Reuters Ortaya Çıkardı: Esad Rejimi toplu mezarları gizlice taşıdı

Uluslararası haber ajansı Reuters, Beşar Esad yönetiminin “Toprağı Taşı Operasyonu” adını verdiği gizli bir planla, Kuteife bölgesindeki toplu mezarı boşalttığını ortaya çıkardı. 
Ajansın haberine göre, 2019 Şubat’ından 2021 Nisan’ına kadar süren operasyon kapsamında, her hafta dört gece boyunca 6 ila 8 kamyon, toprak ve insan kalıntılarıyla dolu şekilde Kuteife’den yola çıktı. 

Reuters, iki yıl süren araştırmasında 13 tanıkla görüştü, rejim yanlısı yetkililerin hazırladığı belgeleri inceledi ve iki mezar alanına ait yüzlerce uydu görüntüsünü analiz etti. 
Elde edilen verilere göre, kamyonlar yaklaşık bir saat uzaklıktaki Dumeyr çölünde yeni ve devasa bir toplu mezar alanı oluşturdu. 

2 KİLOMETRELİK DEV MEZAR ALANI OLUŞTURULDU 

Uydu görüntüleri, Dumeyr çölünde en az 2 kilometre uzunluğunda, 34 hendekten oluşan yeni bir mezar alanını ortaya koydu. 
Tanıkların anlatımları, bu alanda on binlerce insanın gömülü olabileceğine işaret ediyor. Reuters, mezarın tam yerini açıklamama kararı alarak olası müdahalelerin önüne geçmeyi amaçladığını duyurdu. 

KUTEİFE: SAVAŞIN EN BÜYÜK TOPLU MEZARLARINDAN BİRİ 

Esad yönetimi, iç savaşın ilk yıllarında yaklaşık 2012 civarında ölüleri Kuteife bölgesine gömmeye başlamıştı. 

Tanıklara göre burada, hapishanelerde veya askeri hastanelerde ölen askerler ve tutukluların cesetleri bulunuyordu. 
Kuteife’deki mezarın varlığı ilk kez 2014’te bir Suriyeli insan hakları aktivistinin sızdırdığı fotoğraflarla ortaya çıkmıştı. 

Reuters’ın analizine göre, Esad devrildiğinde Kuteife’deki 16 hendek tamamen boşaltılmış durumdaydı. 

DELİLLERİ YOK ETMEK AMACIYLA BAŞLATILDI 

Operasyona tanık olan bir eski subay, cesetlerin taşınması fikrinin 2018’in sonlarında, Esad iç savaşı kazanmaya yaklaşırken gündeme geldiğini anlattı. 
Subaya göre amaç, rejimin katliamların delillerini ortadan kaldırması ve uluslararası imajını onarmasıydı. 

İki kamyon şoförü ve bir subay, kendilerine üstlerinden gelen emirlerde Kuteife’deki mezarın “iz bırakmadan ortadan kaldırılması” talimatının verildiğini söyledi. 
Bir şoför, “Emre karşı gelmek mümkün değildi. Direnirsen, kendini o çukurlardan birinde bulurdun,” sözleriyle dönemin baskısını anlattı. 

“YENİ YÖNETİM SESSİZ KALDI” 

Reuters, bulgularını Suriye’deki yeni Ahmed el-Şaraa hükümetine ilettiğini ancak yetkililerin sorulara yanıt vermediğini bildirdi. 
Ajans, operasyonun ayrıntılarını ve gazetecilerin bu gizli planı nasıl ortaya çıkardığını anlatan özel bir dosyayı önümüzdeki günlerde yayımlayacağını duyurdu. 

“ADALET İÇİN UZUN BİR YOL VAR” 

Suriye’deki insan hakları örgütleri, 160 binden fazla kişinin rejimin güvenlik aygıtında kaybolduğunu ve bu kişilerin çoğunun toplu mezarlarda gömülü olduğuna inanıyor. 
Ancak kaynak ve uzman yetersizliği, kazıların ve kimlik tespit çalışmalarının ilerlemesini engelliyor. 

Kayıp Kişiler Ulusal Komisyonu Başkanı Muhammed Reda Cehlki, bir DNA bankası kurulacağını, yakınların başvuru yapabileceği dijital bir platform hazırlanacağını açıkladı. 
Cehlki, “Bir annenin oğlunun, bir kadının kocasının, bir çocuğun babasının mezarını bulmayı beklediği sürece bu yara kanamaya devam edecek,” dedi. 

Suriye Adalet ve Hesap Verebilirlik Merkezi Başkanı Muhammed el-Abdallah ise, Kuteife’den Dumeyr’e yapılan taşımayı “kayıp yakınları açısından felaket” olarak niteledi: 
 “Cesetlerin kimliklerini belirleyip ailelerine teslim edebilmek bundan sonra son derece zor olacak.” 

DELİLLERİN SİLİNMESİ, HESAP VEREBİLİRLİĞİN ÖNÜNDEKİ EN BÜYÜK ENGEL 

Uzmanlara göre, Kuteife mezarının taşınması iddiaları doğruysa bu eylem, uluslararası hukukta delil karartma ve savaş suçu gizleme anlamına geliyor. 
Savaşın ardından adaletin sağlanabilmesi için bağımsız kazıların, DNA analizlerinin ve uluslararası denetimlerin yapılması gerektiği vurgulanıyor.