Schengen’de kritik süreç: Türkiye tüm kriterleri karşılarsa vize kalkacak mı?

Türkiye’nin Avrupa Birliği ülkelerine vizesiz seyahat hedefinde yeni bir dönem başladı.

Kriterlerin karşılanması halinde AB'nin vize muafiyetini otomatik olarak devreye sokup sokmayacağı konusu ise bu konuda en çok sorulan soruların başında geliyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da vize serbestisinin önündeki engellerin kaldırılması amacıyla yeni bir stratejik yaklaşım benimsendiğini açıkladı. AB ile yürütülecek temas ve koordinasyonun ise Dışişleri Bakanlığı tarafından sağlanacağı belirtildi.

BBC Türkçe'nin haberine göre bu format, AB'yle Vize Serbestisi Diyaloğu'nun başladığı 2013'te devreye sokulan ve sonrasında devam eden formattan farklı değil.

AB YILLARDIR AYNI NOKTAYA İŞARET EDİYOR

AB, Türkiye ile vize serbestisi konusunda uzun süredir "bekleme" pozisyonunda devam ediyor.

BBC Türkçe’ye konuşan bir AB yetkilisi, sürecin ilerlemesi için Türkiye’nin somut adımlar atması gerektiğini söyleyerek şunları söyledi:

"Vize serbestisi konusundaki yaklaşımımız başından bu yana aynı. Vizenin Türkiye açısından hassas ve öncelikli bir konu olduğunun farkındayız. Biz uzun süredir kriterlerin karşılanmasına yardımcı olmak amacıyla Türkiye'yle görüşmeye ve birlikte çalışmaya hazır olduğumuz mesajını veriyoruz. Süreçte ilerleme sağlanabilmesi için sözden eyleme geçilmesi gerekiyor."

72 KRİTERDEN GERİYE YALNIZCA 6'SI KALDI

AB ile Türkiye arasındaki Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013’te başladı. 

Türkiye, ilk yıllarda önemli ilerleme sağlayarak 72 kriterin 65’ini yerine getirdi. AB Komisyonu da 4 Mayıs 2016 tarihli raporunda bu ilerlemeyi teyit etti.

AB Komisyonu'nun, 8 Aralık 2018'deki raporunda da Türkiye'nin AB ve Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı ( ICAO) standartlarıyla uyumlu pasaportların basımına ilişkin yükümlülüğün karşılandığını resmen duyurmasıyla tamamlanmayan kriter sayısı 6'ya düştü.

“GERİ KALAN KRİTERLERİ KARŞILAMA KONUSUNDA ÇALIŞMALAR SÜRÜYOR"

O tarihten bu yana, "Geri kalan kriterleri karşılama konusunda çalışmalar sürüyor" söylemi öne çıksa da somut ve AB'nin beklentilerini karşılayacak düzeyde adım atılmadı.

Türkiye, kendisinin de onay verdiği 72 kriterden 6'sını aradan 13 yıl geçmesine rağmen yerine getirmedi:

Terörle mücadele yasasında değişiklik başından bu yana Türkiye açısından en zorlu kriter olarak öne çıktı.

Özellikle 15 Temmuz darbe girişiminin ardından güvenliği odağa yerleştiren bir yaklaşım içine giren Türkiye, terörle mücadele kapasitesini zayıflatmadan ve ilgili yasanın özünü değiştirmeden adım atma yaklaşımı izledi.

Bu konuda AB'ye yapılan "esneklik" çağrıları karşılık bulmadı.

EN BÜYÜK ANLAŞMAZLIK TERÖR YASASINDA

Bu nedenle iki taraf arasında uzun süredir devam eden görüş ayrılığı henüz aşılamadı.

Bir diğer başlık ise Avrupa Polis Teşkilatı (EUROPOL) ile operasyonel iş birliği anlaşmasının yapılması ve uygulanması. Türkiye bu konuda daha önce niyet ortaya koymasına rağmen somut ilerleme sağlanamadı.

Karşılanması gereken kriterlerden biri de Avrupa Konseyi bünyesindeki Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu'nun (GRECO) yolsuzlukla mücadele alanındaki önerileri. Bu önerilerin uygulamaya geçirilmesi hızla halledilebilecek kriterler arasında görülüyordu.

AB, Türkiye'de kişisel verilere yönelik yasal düzenlemelerin Avrupa standartlarıyla uyumlu olmadığı görüşünde. Bu nedenle uyumu sağlayacak değişiklikler yapılmasını istiyor.

AB, Türkiye'nin suç bağlantılı konularda aralarında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin de bulunduğu tüm Birlik üyeleriyle işbirliğinde bulunmasını isteniyor.

Türkiye üzerinden kural dışı şekilde AB ülkelerine geçiş yapan kişilerin geri alınmasına ilişkin Geri Kabul Anlaşması (GKA), şu aşamada tüm unsurlarıyla uygulanmıyor.

AB tam uygulama isterken Türkiye, bu belgenin gereklerini yerine getirmeyi vize serbestisiyle doğrudan ilişkilendirmiş durumda.

GKA'yı vize serbestisi ile eş zamanlı uygulama yaklaşımı korunuyor

13 YIL SONRA KRİTERLER DEĞİŞECEK Mİ?

Vize Serbestisi Diyaloğu’nun başlamasının üzerinden yaklaşık 13 yıl geçmesi, kriterlerin güncellenip güncellenmeyeceği tartışmasını da beraberinde getirdi.

Ancak AB tarafında 72 kriterin baştan sona yeniden ele alınmasının şu aşamada olası görülmediği belirtiliyor.

Bir AB yetkilisi konuyla ilgili, "Bununla birlikte teknik olarak gerekenlere bakılabilir. Ama bu bir revizyondan çok ayarlama niteliğinde olur" ifadelerini kullandı.

KRİTERLER TAMAMLANIRSA VİZE HEMEN KALKACAK MI?

Vize muafiyeti için karşılanması gereken kriterlerin sayısı ülkeden ülkeye değişebiliyor.

Bununla birlikte süreç her ülke için aynı kurallar çerçevesinde yürütülüyor.

Öncelikle AB Komisyonu’nun Türkiye’nin kriterleri gerçekten yerine getirip getirmediğini değerlendirmesi gerekiyor. Komisyonun olumlu görüş vermesi için yalnızca yasal düzenlemelerin yapılması değil, bunların uygulamada da hayata geçirilmesi önem taşıyor.

Komisyon olumlu görüş verse bile karar burada bitmiyor.

SON SÖZ AVRUPA PARLAMENTOSU VE AB KONSEYİ’NDE

AB Komisyonu’nun olumlu değerlendirmesinin ardından süreç iki kritik kuruma taşınacak.

Türk vatandaşlarına vize muafiyeti uygulanabilmesi için Avrupa Parlamentosu’nun ve AB üyesi ülkelerin temsil edildiği AB Konseyi’nin onayı gerekiyor.

Bu iki kurumun da yeşil ışık yakmasının ardından ilgili AB tüzüğünde değişiklik yapılacak. Türkiye, vize uygulanacak ülkelerin bulunduğu negatif listeden çıkarılarak vize muafiyeti uygulanan ülkelerin yer aldığı pozitif listeye alınacak.

Ancak bundan sonra Türk vatandaşları Schengen bölgesine vizesiz seyahat hakkından yararlanabilecek.

AB bugün 61 ülkeye vize serbestisi uyguluyor.