İnternet hafızası kilisede depolanıyor!

Internet Archive, San Francisco’daki eski bir kilisede 1 trilyonu aşan web sayfasını arşivleyerek dijital tarihin kaybolmaması için çalışıyor. Yapay zeka ve hükümet müdahaleleri arşivlemenin önemini artırıyor.

San Francisco’da bulunan eski bir kilise, bugün internet tarihinin en büyük dijital arşivlerinden biri olarak kullanılıyor. Yaklaşık 30 yıldır faaliyet gösteren Internet Archive, mühendis ve kütüphanecilerden oluşan ekibiyle web’i sayfa sayfa kaydediyor.   CNN International’a göre Wayback Machine, araştırmacılar, gazeteciler ve akademisyenler için çevrimiçi geçmişe erişim sağlayan kritik bir araç konumunda. Platform, geçen ay itibarıyla 1 trilyon web sayfası arşivine ulaşarak önemli bir eşiği geçti.  ARŞİVLEME ZORLAŞIYOR: SİLİNEN SAYFALAR, YAPAY ZEKA VE ÖDEME DUVARLARI  Web içeriğini korumak, günümüzde hiçbir zaman olmadığı kadar zor. Beyaz Saray’ın ocak ayında çok sayıda hükümet sayfasını kaldırması, internetin giderek daha fazla ödeme duvarları arkasına taşınması ve yapay zekanın içerik üretimindeki payının artması, dijital arşivlemenin önemini artırıyor. İnternette yayımlanan pek çok bilgi artık yalnızca sohbet botlarında üretilen yanıtlar şeklinde karşımıza çıkıyor ve hızla kaybolabiliyor.  Internet Archive, bu değişimlerin arasında internette üretilen bilgiyi kayıt altında tutmayı amaçlıyor.  KURUCUSU KAHLE: OLAN BİTENİN KAYDINI TUTMAK ZORUNDAYIZ  Internet Archive’ın kurucusu Brewster Kahle, arşivin amacını şu sözlerle açıklıyor:  “Buradayız çünkü olan bitenin kaydını sağlamaya çalışıyoruz; böylece insanlar bundan bir şeyler öğrenip daha iyi bir gelecek inşa edebilir veya Internet Archive’ın kütüphanesinde yer almayı hak eden yeni fikirler oluşturabilir.”  Kahle, arşivi 1996’da kurduğunda bir yıllık web verisinin yaklaşık 2 terabayt olduğunu, bunun da bugün bir akıllı telefona sığacak büyüklükte olduğunu hatırlatıyor. Bugün ise arşiv her gün 150 terabayt veri topluyor.  ARŞİVİN TEKNİK YAPISI DA KAYDEDİLİYOR  Wayback Machine Direktörü Mark Graham, sistemin yalnızca ekran görüntüsü değil, sayfaların teknik altyapısını da arşivlediğini belirtiyor:  "Wayback Machine sadece sayfanın ekran görüntüsünü almakla kalmıyor. Aynı zamanda HTML, CSS ve JavaScript kodları dahil olmak üzere teknik mimariyi de kaydediyor. Böylece sunucu artık çalışmıyor olsa bile sayfayı o zamanki haliyle yeniden oynatmayı deneyebiliyor."  YAPAY ZEKA İÇERİKLERİ DE ARŞİVLENİYOR  Yapay zeka tabanlı sohbet botlarının yaygınlaşması, arşivleme yöntemlerini de değiştiriyor. Internet Archive artık ChatGPT yanıtlarını ve Google arama sonuçlarında yer alan yapay zeka özetlerini de kaydediyor. Ekip her gün haberlerden hareketle yüzlerce soru ve komut üreterek hem soruları hem de yanıtları arşivliyor.  ARŞİVİN KOPYALARI DÜNYANIN FARKLI YERLERİNDE SAKLANIYOR  Arşivin kopyaları, olası fiziksel risklere karşı dünyanın farklı bölgelerinde saklanıyor. Bu yaklaşımın politik temelleri de bulunuyor. Kahle, kütüphanelerin tarih boyunca hedef alındığını hatırlatarak şunları söylüyor:  “Kütüphaneler her zaman hedef alınır. Yeni gelenler genellikle eski şeylerin ortalıkta olmasından hoşlanmaz. O yüzden buna göre tasarlayalım.”  Trump yönetimi döneminde sağlık politikaları ve orduyla ilgili sayfalar dahil birçok devlet sayfasının kaldırılması, bu arşivin önemini belirgin şekilde ortaya koymuştu.  Kahle, bu süreci şöyle özetliyor:  “Bu değişim çok büyüktü. Web’in bütün bölümleri ortadan kalktı. Yönetimin yeni bir bakış açısı var ve işte bu yüzden kayıt tutmak için kütüphanelerimiz var.”  SUNUCULAR SEMBOLİK OLARAK KİLİSEDE SERGİLENİYOR  Arşivin büyük bölümünü barındıran sunucular San Francisco dışında bir depoda bulunsa da bir kısmı eski kilisenin ana salonunda sergileniyor. Kahle, bu tercih ile internet bilgisinin korunmasının ortak bir çaba olduğunun hatırlatılmasını amaçladıklarını ifade ediyor:  "Sunucuları sergileyerek insanların bilgi birikimimizi korumaya hep birlikte katkı sağladığımızı anlamalarını umuyorum."  200 KİŞİLİK EKİPLE DEVAM EDEN DİJİTALLEŞTİRME ÇALIŞMASI  Internet Archive, mühendislerden arşivcilere uzanan yaklaşık 200 kişilik bir ekiple çalışıyor. Kitaplar özel makinelerle sayfa sayfa taranıyor, eski plaklardan CD’lere kadar birçok medya formatı dijital ortama aktarılıyor. Bu çalışmalar lo-fi müzik eşliğinde YouTube’da canlı yayınlanıyor.  Trilyon sayfaya ulaşılması nedeniyle düzenlenen etkinlikte konuşan Wikipedia editörü Annie Rauwerda, şu ifadeleri kullandı:  “Bu davaya tutkuyla bağlı pek çok insan var. İnternet bugünlerde çok kurumsal geliyor, ama buradaki insanlardan bunu anlamazsınız.”  “İNTERNET ARŞİVİ BİR MÜZE DEĞİL, BİR KAYNAK”  Kahle, kurumun nihai amacını ise şöyle özetliyor:  "Internet Archive’ın hedefi, geleceği olabilmesi için web’i korumak, gerçeğin yargıcı olmak değil. Bu bir sunum değil. Bir hikayesi olan bir müze değil. Bu, insanların kendi fikirlerini ortaya koyabilmeleri için bir kaynak olmayı amaçlıyor.”