İran'daki protestolarda 35 kişi hayatını kaybetti

İran genelinde ekonomik krizle başlayıp, 10 gündür süren rejim karşıtı eylemlere dönüşen protestolarda en az 35 kişi hayatını kaybetti.

İran genelinde son 10 gündür devam eden protestolarda en az 35 kişinin yaşamını yitirdiği bildirildi. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na göre hayatını kaybettiği doğrulanan kişilerden ikisinin güvenlik güçleriyle bağlantılı olduğu belirtildi. İranlı yetkililer protestolara ilişkin toplam can kaybı hakkında resmi bir açıklama yapmazken, iki güvenlik görevlisinin öldüğünü duyurdu. Yurt dışından İran’a ilişkin çalışmalar yürüten HRANA’nın verilerine göre, ülke genelindeki protestolarda 60’tan fazla kişi yaralandı, yaklaşık 1.200 kişi ise gözaltına alındı. REJİM KARŞITI EYLEMLER EDÖNÜŞTÜ 28 Aralık’ta ekonomik kriz ve geçim sıkıntıları nedeniyle esnaf ve tüccarlar tarafından başlatılan protestolar, kısa sürede öğrenciler ve toplumun farklı kesimlerinin katılımıyla ülke geneline yayıldı. İran’ın 31 eyaletinden 27’sinde etkili olan eylemlerde, dini yönetime karşı sloganlar atıldığı bildiriliyor. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde protestocular ile güvenlik güçleri arasında şiddetli çatışmalar yaşandığı görülürken, özellikle İlam kentinde pazar günü yaşanan olaylar dikkat çekti. Bazı bölgelerde güvenlik güçlerinin protestoculara katıldığı yönündeki iddialar da kamuoyuna yansıdı. Bugünkü protestolara ait görüntülerde, Tahran Büyük Çarşısı’ndaki kapalı bir sokakta toplanan kalabalığın Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney’i hedef alarak “Diktatöre ölüm” sloganları attığı duyuluyor. Görüntülerde protestocuların yoğun göz yaşartıcı gazdan kaçtığı ve çevik kuvvet polislerine “Onursuz” diye bağırdığı görülüyor. İsfahan eyaletine bağlı Necefabad kentinde ise ebeveynlerin bir adliye binası önünde toplanarak gözaltına alınan çocukların serbest bırakılmasını talep ettiği bildirildi. Bir baba, “Yaşı 20’nin altında olan tüm çocuklarımızı 24 saat içinde serbest bırakın, yoksa biz de gösterilere katılacağız” ifadelerini kullandı. Aynı gün Tahran’ın Cheragh Barq bölgesinde de “özgürlük” sloganları atan protestoculara müdahale edildiği aktarıldı. "HAZIRIZ TETİKTEYİZ" ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada İran’da barışçıl protestocuların öldürülmesi halinde Tahran’ın ABD’nin askeri müdahalesiyle karşılaşacağını söyleyerek, “Hazırız, tetikteyiz” ifadelerini kullandı. Ancak pazar gecesi yaptığı bir başka açıklamada, daha fazla protestocunun hayatını kaybetmesi durumunda İranlı yetkililerin “çok sert şekilde vurulacağını” dile getirdi. İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney ise yaptığı açıklamada, yetkililerin “meşru protestocularla konuşması gerektiğini” belirtirken, “isyancıların yerlerine oturtulması gerektiğini” söyledi. Bu açıklamanın, protestoların dış müdahaleye gerekçe yapılmasının önüne geçmeyi amaçladığı yorumları yapıldı. İran Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei de geçim sıkıntılarına ilişkin “haklı taleplerin” dinleneceğini, ancak “isyancılara” karşı müsamaha gösterilmeyeceğini ifade etti. Öte yandan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ofisi, İlam eyaletinde pazar günü yaşanan ölümcül olayların araştırılması için İçişleri Bakanlığı’na özel bir heyet kurulması talimatı verildiğini açıkladı. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Farsça X hesabı ise İlam’da güvenlik güçlerinin protestocuların kaldırıldığı bir hastaneye yaptığı baskını “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de çatışmalarda yaşanan can kayıplarından “derin üzüntü” duyduğunu belirterek, barışçıl protesto hakkına saygı gösterilmesi çağrısı yaptı. Norveç merkezli Iran Human Rights örgütü ise sekiz eyalette, aralarında beş çocuğun da bulunduğu en az 27 protestocunun güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü bildirdi. Bu protestolar, 2022 yılında Mahsa Amini’nin gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından başlayan gösterilerden bu yana İran’da yaşanan en yaygın kitlesel eylemler olarak kayda geçti. İnsan hakları örgütlerine göre, Amini protestolarının bastırılması sürecinde 500’den fazla kişi hayatını kaybetmiş, yaklaşık 20 bin kişi gözaltına alınmıştı.